Başqasının şəklini sosial mediada paylaşmaq nə vaxt qanunsuzdur?

Başqa şəxsin fotosunu sosial mediada paylaşmaq hər halda qanunsuz deyil, lakin foto sahibinin razılığı olmadan edilən paylaşım onun təsvir, şəxsi həyat, şərəf-ləyaqət və şəxsi məlumat hüquqlarını poza bilər. Hüquqi nəticə şəklin harada çəkildiyindən, şəxsin tanınıb-tanınmamasından, paylaşımın məqsədindən, kontekstindən, auditoriyasından və ictimai marağın olub-olmamasından asılıdır.

Foto çəkməklə onu paylaşmaq eyni şeydirmi?

Xeyr. Şəklin çəkilməsi, saxlanması, redaktəsi və internetdə yayılması ayrı hərəkətlərdir. Foto çəkməyə razılıq verən şəxs onun hamıya açıq hesabda, reklamda və ya başqa məna yaradan başlıqla paylaşılmasına razılıq vermiş sayılmaya bilər. Razılığın əhatəsi məqsəd, platforma, auditoriya və müddət üzrə qiymətləndirilir.

Gürcüstan qanunu nə deyir?

Gürcüstan Mülki Məcəlləsinin 18-ci maddəsi şəxsin şərəfini, ləyaqətini, şəxsi həyatını və təsvirini qoruyur. Şəxs fotosu, filmi və ya videosu razılığı olmadan yayıldıqda yayımın dayandırılmasını və qanuni şərtlər olduqda zərərin ödənilməsini tələb edə bilər.

Eyni maddə bəzi hallarda razılıq tələb etməyən əsasları da sadalayır: şəxsin ictimai tanınması və tutduğu vəzifə, ədalət mühakiməsi və hüquq-mühafizə tələbləri, elmi, təhsil və mədəni məqsədlər, ictimai şəraitdə çəkiliş və pozaya görə ödəniş. Bu istisnalar limitsiz icazə deyil; paylaşımın məqsədi, konteksti və şəxsin hüquqlarına müdaxilənin mütənasibliyi yenə qiymətləndirilir.

Hansı hallarda paylaşım qanunsuz sayıla bilər?

Şəxsi məkanda və ya şəxsi anda çəkiliş: evdə, xəstəxanada, soyunma yerində, qapalı tədbirdə və məxfilik gözləntisi olan başqa yerdə çəkilmiş foto;
İntim və həssas məzmun: şəxsin cinsi həyatı, sağlamlığı, ailə vəziyyəti, dini və ya digər həssas məlumatı barədə görüntü;
Alçaldıcı kontekst: fotonu təhqiramiz başlıq, seksual montaj, meme və ya AI deepfake ilə paylaşmaq;
Yalan təsəvvür yaratmaq: şəxsi cinayətkar, borclu, xəstə və ya müəyyən hadisənin iştirakçısı kimi əsassız göstərmək;
Reklam və kommersiya istifadəsi: şəxsin məhsulu, xidməti və ya siyasi kampaniyanı dəstəklədiyi təəssüratını onun icazəsi olmadan yaratmaq;
Saxta profil: foto və adla hesab açıb real şəxs kimi davranmaq;
Məkan və təhlükəsizlik riski: ünvan, telefon, avtomobil nömrəsi, uşağın məktəbi və ya real vaxt lokasiyası ilə birlikdə yaymaq;
Qapalı hesabdan əldə etmə: özəl yazışma, qapalı profil, oğurlanmış hesab və ya icazəsiz girişdən alınmış şəkli yaymaq;
Uşağın maraqlarına zidd paylaşım: uşağı alçaldan, təhlükəyə atan və ya gələcək məxfiliyinə ciddi zərər vuran foto.

Açıq Instagram və ya Facebook profilindən foto götürmək olarmı?

Profilin açıq olması fotonu görməyə imkan verir, lakin bu, onu kopyalamaq, reklamda işlətmək, saxta hesabda yerləşdirmək və ya alçaldıcı kontekstə salmaq üçün ümumi razılıq deyil. Platformanın “share/repost” funksiyası ilə paylaşmaq da yeni auditoriyaya yayım ola bilər. Mənbəni qeyd etmək razılıq, hüquqi əsas və müəllif icazəsi çatışmazlığını avtomatik aradan qaldırmır.

İctimai yerdə çəkilmiş foto həmişə sərbəstdirmi?

Mülki Məcəllə ictimai şəraitdə çəkilişi razılıq istisnalarından biri kimi göstərir. Məsələn, küçə mənzərəsində təsadüfən görünən insan, açıq konsertin ümumi planı və ya həqiqi xəbər hadisəsi daha güclü əsas yarada bilər. Lakin kameranı konkret şəxsin üzərinə yönəltmək, onu paylaşımın əsas obyektinə çevirmək, həssas vəziyyəti göstərmək və ya kommersiya reklamında istifadə etmək ayrıca risk yaradır. “İctimai yerdə idi” bütün sonrakı istifadələrə açıq lisenziya deyil.

Jurnalistika və ictimai maraq

Dövlət vəzifəsi, ictimai hadisə və cəmiyyət üçün əhəmiyyətli məsələ barədə dürüst məlumatlandırma ifadə və media azadlığı ilə qoruna bilər. Sadəcə maraq, dedi-qodu və izləyici toplamaq hüquqi mənada ictimai maraq deyil. Foto mövzu ilə əlaqəli, zəruri və mütənasib olmalı; lazımsız şəxsi detallar gizlədilməlidir.

Uşaqların şəkli necə paylaşılmalıdır?

Uşağın tanındığı fotolarda onun üstün maraqları əsas götürülməlidir. Valideyn və ya qanuni nümayəndənin razılığı praktik olaraq əsas qoruma vasitəsidir, amma valideyn razılığı belə uşağı alçaldan, təhlükəyə atan və həssas məlumatı yayan paylaşımı avtomatik qanuni etmir. Məktəb, tibb müəssisəsi, klub və biznes yazılı, aydın və məqsədə uyğun razılıq almalı; üz, ad, məktəb və lokasiyanı lazımsız yerə birlikdə dərc etməməlidir.

Şəxsi məlumat qanunu hər şəxsi posta tətbiq olunurmu?

Tanına bilən şəxsin foto və üz təsviri şəxsi məlumat ola bilər; dərc, dəyişdirmə və yayma məlumat emalıdır. Lakin “Şəxsi məlumatların qorunması haqqında” Qanun sırf şəxsi və ya ailə fəaliyyəti çərçivəsindəki onlayn fəaliyyətə tətbiq olunmaya bilər. Biznes, reklam, peşə fəaliyyəti və geniş ictimai yayımda bu istisnaya güvənmək daha çətindir. Hətta məlumat qanunu tətbiq olunmasa belə, Mülki Məcəllə, böhtan və cinayət normaları qüvvədə qala bilər.

Fotonun müəllif hüququ kimə aiddir?

İki ayrı hüquq var: şəkildə görünən şəxsin öz təsviri və şəxsi həyatı üzərində hüquqları, fotonu çəkən şəxsin isə foto əsəri üzərində müəllif hüququ. Şəkildəki şəxsdən razılıq almaq fotoqrafın müəllif icazəsini əvəz etmir; fotoqrafdan icazə almaq da şəkildəki şəxsin təsvir hüququnu aradan qaldırmır.

AI ilə dəyişdirilmiş şəkil və meme

“Bu real deyil” qeydi bütün məsuliyyəti aradan qaldırmır. Şəxs tanınırsa, seksual, alçaldıcı və ya cinayətlə əlaqələndirən montaj təsvir, ləyaqət, şəxsi həyat və böhtan hüquqlarını poza bilər. İntim şəxsi həyat sirrinin və ya əhəmiyyətli zərər yaradan şəxsi məlumatın internetdə qanunsuz yayılması faktlardan asılı olaraq Cinayət Məcəlləsinin 157 və ya 157¹-ci maddələri ilə də qiymətləndirilə bilər.

Şəkli silmək üçün nə etmək lazımdır?

Paylaşım silinməzdən əvvəl URL, hesab adı, tarix-saat, caption, şərh və paylaşım sayını screenshot və ekran videosu ilə saxlayın.
Platformanın privacy, impersonation və harassment şikayət kanalından istifadə edin.
Paylaşan şəxsə fotonun konkret linkini göstərərək silinmə, təkrar paylaşmama və lazım olduqda təkzib tələbi göndərin.
Biznesin məlumat emalıdırsa, dayandırma və silinmə barədə yazılı müraciət edin; nəzarət məsələləri üzrə Dövlət Audit Xidmətinə müraciəti nəzərdən keçirin.
Yayım şəxsi həyat, böhtan və təsvir hüququnu pozursa, məhkəmədə dayandırma, təkzib və zərərin ödənilməsi tələb oluna bilər.
İntim görüntü, şantaj, real təhdid və ya hesabın oğurlanması varsa 112-yə və DİN-in kibercinayət bölməsinə dərhal müraciət edin.

Paylaşmazdan əvvəl təhlükəsiz yoxlama

Şəxs fotonun məhz bu hesabda və bu məqsədlə yayımlanmasına razıdırmı?
Uşaq, ev ünvanı, tibbi və ya intim məlumat görünürmü?
Başlıq fotonun mənasını dəyişdirir və ya yalan fakt təsiri yaradırmı?
Foto reklam, sponsorlu paylaşım və ya siyasi məqsəd üçün istifadə olunurmu?
Fotoqrafın müəllif hüququna icazə varmı?
İctimai maraq varsa, üzün və digər identifikatorların göstərilməsi həqiqətən zəruridirmi?

Rəsmi mənbələr

Məbləğ və prosedurlar dəyişə bilər; müraciətdən əvvəl rəsmi mənbənin aktual versiyasını yoxlayın.