Gürcüstanda kredit gecikməsi: bank nə edə bilər, nə edə bilməz?

Kredit ödənişinin gecikməsi müqavilə öhdəliyinin pozulmasıdır, lakin öz-özlüyündə cinayət deyil. Bank müqavilədə və qanunda nəzərdə tutulan maliyyə tələblərini irəli sürə, borcu kredit bürosuna ötürə və qanuni icra yolu ilə tutmağa çalışa bilər. Bununla belə, bank borclunu hədələyə, borcu icazəsiz üçüncü şəxslərə açıqlaya və məhkəmə və ya icra əsası olmadan əmlakı özbaşına götürə bilməz.

İlk gecikmədən sonra nə baş verə bilər?

Bank müqaviləyə uyğun gecikmə faizi, dəbbə pulu və ya digər sanksiyanı hesablayır.
Borcluya, həmçinin birgə borclu və ya zaminə gecikmə barədə məlumat verir. NBG izahına görə bu məlumat mümkün qədər dərhal, ən gec 5 iş günü ərzində verilməlidir.
Gecikmə kredit hesabatında görünə və sonrakı kredit qabiliyyətinə təsir edə bilər.
Müqavilə imkan verirsə, bank müəyyən şərtlərlə bütün qalan borcun vaxtından əvvəl ödənilməsini tələb edə bilər.
Razılaşma olmazsa, bank məhkəməyə, notariat icra yazısına və ya başqa qanuni icra sənədinə əsaslanan prosedura keçə bilər.

Faiz və gecikmə cəriməsinin həddi

Gürcüstan Mülki Məcəlləsinin 625-ci maddəsinə görə kreditin illik effektiv faiz dərəcəsi 50%-dən çox ola bilməz. Müqavilənin pozulmasına görə komissiya, maliyyə xərci, dəbbə pulu və digər maliyyə sanksiyalarının gündəlik cəmi, qanunda başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, qalan əsas borcun 0,27%-ni keçməməlidir.

Eyni maddə gecikmə zamanı yığıla bilən ümumi xərclərə də ayrıca hədd qoyur. Buna görə bankdan hesablamanın yazılı açılışını istəyin: əsas borc, adi faiz, gecikmə faizi, dəbbə pulu, komissiya və hüquqi xərclər ayrı göstərilməlidir. Müqavilədə yazılması qanundakı yuxarı həddi aşmağa icazə vermir.

Bank nə edə bilər?

ödənişi və qanuni/müqavilə üzrə faiz və sanksiyaları tələb etmək;
borclu ilə əlaqə saxlamaq və restrukturizasiya təklifini qəbul və ya rədd etmək;
qanuni əsasla kredit bürosuna gecikmə məlumatı vermək;
zaminə və birgə borcluya onların öhdəliyi çərçivəsində tələb yönəltmək;
məhkəmədə iddia qaldırmaq və ya etibarlı icra sənədindən istifadə etmək;
icra mərhələsində bank hesabına, gəlirə və qanunun tutmağa icazə verdiyi əmlaka tələb yönəltmək;
ipoteka və ya girov predmetini yalnız müqavilə və qanuni satış/icra proseduru ilə satdırmaq.

Bank nə edə bilməz?

adi kredit borcuna görə “həbs etdirəcəyik” deyə cinayət məsuliyyəti ilə əsassız hədələmək;
məhkəmə, polis və ya icra orqanı kimi təqdim olunmaq və saxta sənəd göndərmək;
borcu ailə üzvünə, qonşuya və ya işəgötürənə qanuni əsas olmadan açıqlamaq;
təhqir, təhdid, alçaltma və sistemli narahat etmə üsullarından istifadə etmək;
müqavilədə və qanunda olmayan komissiya və ya həddi aşan sanksiya tətbiq etmək;
icra sənədi və qanuni prosedur olmadan hesabı, əməkhaqqını və ya əmlakı özbaşına müsadirə etmək;
qanunla icradan qorunan ödənişlərə və əşyaya tələb yönəltmək.

Bank hesabını və maaşı dərhal bloklaya bilərmi?

Sadə tələb məktubu bankın istənilən əmlakı müsadirə etməsi demək deyil. Məcburi tutma üçün adətən icra sənədi və “İcra icraatı haqqında” Qanuna uyğun prosedur lazımdır. İcra başlananda hesablar və əmlak həbs edilə, qanunun icazə verdiyi gəlirlərdən tutulma aparıla bilər. Borclunun yaşayışı üçün qanunla qorunan müəyyən əmlak və ödənişlər istisna ola bilər. Kredit verən bankdakı vəsaitin müqavilə üzrə avtomatik silinməsi ayrıca razılaşma və hüquqi əsasla qiymətləndirilməlidir.

İpotekalı ev necə satıla bilər?

İpoteka bankın evi dərhal öz adına keçirməsi deyil. Öhdəlik ödənilmədikdə ipoteka kreditoru qanunda nəzərdə tutulan satış və ya icra üsulunu tələb edə bilər. Məcburi icrada daşınmaz əmlaka həbs qoyulur, qiymətləndirmə və hərrac proseduru aparılır. Satış məbləği borcu, faizləri və icra xərclərini tam bağlamazsa, müqavilə və qanundan asılı olaraq qalıq borc qala bilər; artıq məbləğ isə digər üstün tələblər nəzərə alınmaqla borcluya qaytarılmalıdır.

Zamin və birgə borclu üçün risk

Birgə borclu adətən borcun tam icrasına görə borclu ilə birlikdə məsuliyyət daşıyır. Zaminin məsuliyyəti isə zəmanət müqaviləsinin növü və həddi ilə müəyyən edilir. Bank gecikmə barədə onları ən gec 5 iş günü içində məlumatlandırmalıdır; bildirişin gecikməsi əsas borcu avtomatik ləğv etmir, lakin konkret əlavə zərərin və məsuliyyətin qiymətləndirilməsində əhəmiyyətli ola bilər.

Restrukturizasiya bank üçün məcburidirmi?

Ümumi qayda ilə borclunun istədiyi yeni qrafiki qəbul etmək bankın avtomatik öhdəliyi deyil. Lakin erkən yazılı müraciət praktik olaraq ən təhlükəsiz addımdır. Müddətin uzadılması aylıq ödənişi azalda, amma ümumi faiz xərcini artıra bilər; “ödəniş tətili” də çox vaxt faiz hesablanmasını dayandırmır. Yeni sənədi imzalamadan əvvəl effektiv faiz, ümumi ödəniləcək məbləğ, yeni təminat və zamin şərtlərini yoxlayın.

Borclunun atmalı olduğu addımlar

Bankdan borcun tarixə görə tam çıxarışını və hesablamanın maddələr üzrə bölgüsünü alın.
Gəlir itkisini təsdiqləyən sənədlərlə real restrukturizasiya planını yazılı təqdim edin.
Telefon danışığına güvənməyin; ərizə nömrəsini, e-poçtu və cavabı saxlayın.
Məhkəmə, notarius və ya icra bildirişini görməməzliyə vurmayın — sənəddəki etiraz müddətini həmin gün yoxlayın.
Qanunsuz davranış üçün əvvəlcə bankın şikayət bölməsinə, sonra Gürcüstan Milli Bankının istehlakçı hüquqlarının müdafiəsi kanalına müraciət edin.
İpoteka, zaminlik və ya böyük borc varsa, müqaviləni və bildirişləri vəkilə təqdim edin.

Vacib suallar

Borc həbsə səbəb olur? Adi ödəmə qabiliyyətsizliyi mülki məsələdir. Saxta sənəd, dələduzluq və ya əmlakı icradan gizlətmə kimi ayrıca hərəkətlər fərqli hüquqi qiymət ala bilər.

Bank səhv məbləğ yazıbsa? Yazılı hesablanma və müqavilə əsasını tələb edin, etirazınızı qeydiyyata saldırın və mübahisəli hissəni ayrıca göstərin.

Kredit tarixçəsi dərhal silinir? Borcun ödənilməsi hesabatın yenilənməsinə səbəb olur, lakin gecikmə tarixçəsinin dərhal yox olması demək deyil; qeyri-dəqiq məlumatın düzəldilməsini tələb etmək olar.

Rəsmi mənbələr

Məbləğ və prosedurlar dəyişə bilər; müraciətdən əvvəl rəsmi mənbənin aktual versiyasını yoxlayın.