Gürcüstanda kriptovalyuta: vergilər, qanuni və qeyri-qanuni əməliyyatlar

Gürcüstanda kriptovalyutanı şəxsi hesabına almaq, saxlamaq, satmaq və dəyişmək ümumi qayda ilə qadağan deyil. Lakin kripto qanuni ödəniş vasitəsi deyil; başqaları üçün mübadilə, transfer, saxlama və digər virtual aktiv xidmətləri göstərmək NBG qeydiyyatı tələb edir. Vergi nəticəsi isə şəxsin fiziki və ya hüquqi şəxs olmasına, əməliyyatın öz aktivinə və ya üçüncü şəxsə xidmət kimi aparılmasına, mining modelinə və qarşı tərəfin yerinə görə dəyişir.

Kriptovalyuta Gürcüstanda qanunidirmi?

Bəli, kriptoaktivə sahib olmaq və onu investisiya məqsədilə şəxsi hesabına alıb-satmaq qanunla ümumi şəkildə qadağan edilməyib. Lakin virtual aktiv lari, xarici valyuta və ya elektron pul deyil və Gürcüstanda qanuni ödəniş vasitəsi sayılmır. Milli Bankın Orqanik Qanununun 39¹-ci maddəsinə görə NBG-nin xüsusi istisnaları xaricində virtual aktivlə mal və xidmət ödənişi aparmaq qadağandır.

Nələr ümumi qayda ilə qanunidir?

şəxsin öz hesabına kripto alması, saxlaması və satması;
NBG-də qeydiyyatdan keçmiş VASP və ya qanunla səlahiyyətli maliyyə institutu vasitəsilə mübadilə və transfer;
qanuni mənbəli vəsaitlə xarici və ya yerli qeydiyyatlı platformada investisiya;
öz riskinə hardware/software wallet istifadə etmək;
qanuni elektrik, vergi və texniki tələblərə riayət etməklə mining;
kriptoaktivin qanuni qaydada miras, hədiyyə və ya satış predmeti olması — vergi və sənədləşmə ayrıca qiymətləndirilməklə.

Kripto ilə mal və xidmət almaq olarmı?

Ümumi qayda ilə xeyr. Gürcüstanda qeydiyyatdan keçmiş şirkət və fərdi sahibkar təqdim etdiyi adi mal və ya xidmətin əvəzində virtual aktiv qəbul edə bilməz. Qanun virtual aktivlə ödənişi yalnız NBG-nin virtual aktiv xidmətinin göstərilməsi üçün müəyyən etdiyi məhdud hallarda qəbul edir; məsələn, qeydiyyatlı VASP göstərdiyi virtual aktiv xidməti çərçivəsində xidmət etdiyi aktivlə komissiya ala bilər.

“Ödəniş deyil, barterdir” yazılması əməliyyatın real mahiyyətini dəyişmir. Mal və ya xidmət qarşılığında kripto qəbul edilirsə, bu, qadağan olunmuş virtual aktiv ödənişi kimi qiymətləndirilə bilər.

VASP qeydiyyatı nə zaman tələb olunur?

Başqa şəxsin xeyrinə aşağıdakı xidmətlər göstərilirsə, xidmət təminatçısı Milli Bankda Virtual Asset Service Provider kimi qeydiyyatdan keçməlidir:

kriptonun lariyə, xarici valyutaya, digər virtual aktivə və ya maliyyə alətinə dəyişdirilməsi;
virtual aktivin transferi;
müştərinin virtual aktivinin və ya private key/control vasitəsinin saxlanması və idarə edilməsi;
fərdi kripto portfelinin idarə edilməsi;
kripto ticarət platformasının idarə edilməsi;
virtual aktivin borc verilməsi;
ICO və onunla əlaqəli xidmətlər.

NBG-də qeydiyyatdan keçmədən bu xidmətləri göstərmək qadağandır. Sadəcə Gürcüstan şirkəti və ya fərdi sahibkar kimi NAPR qeydiyyatı VASP səlahiyyəti vermir. 1 yanvar 2026-dan etibarən virtual aktiv xidmətini reklam edən şəxs reklamda NBG qeydiyyatını aydın göstərən tələblərə də əməl etməlidir.

P2P alqı-satqı nə vaxt risklidir?

Şəxsin təsadüfi olaraq öz kriptosunu satması ilə davamlı şəkildə çoxsaylı şəxslər üçün fiat–kripto mübadiləsi aparıb marja və ya komissiya qazanması fərqlidir. İkinci model iqtisadi mahiyyətinə görə başqa şəxsin xeyrinə mübadilə xidməti sayılıb VASP qeydiyyatı tələb edə bilər. Müştəri elanları, daimi kurs, yüksək dövriyyə, çoxsaylı üçüncü şəxslərdən bank köçürmələri və komissiya gəliri bu nəticəni gücləndirən faktlardır.

Fiziki şəxsin kripto satışından gəlir vergisi

Maliyyə Nazirliyinin 28 iyun 2019-cu il tarixli №201 İctimai Qərarına görə fiziki şəxsin kriptoaktivin təqdim edilməsindən əldə etdiyi gəlir Gürcüstan mənbəyindən gəlir sayılmır və buna görə Gürcüstanda gəlir vergisindən azaddır. Bu izah şəxsin öz kriptoaktivinin təqdim edilməsinə aiddir; müştərilərə ayrıca mübadilə, brokerlik, idarəetmə və digər xidmət göstərilməsindən alınan komissiya gəliri avtomatik olaraq eyni azadolmaya düşmür.

Şəxs başqa dövlətin vergi rezidentidirsə və ya əməliyyat başqa ölkədə fəaliyyətlə bağlıdırsa, həmin dövlət də vergi tələb edə bilər. Gürcüstandakı azadolma xarici vergi öhdəliyini ləğv etmir.

Kripto alqı-satqısına ƏDV tətbiq olunurmu?

№201 İctimai Qərara əsasən kriptoaktivin milli və ya xarici valyutaya dəyişdirilməsi ƏDV-yə cəlb edilmir. Lakin VASP-in mübadilə komissiyası, texniki xidmət, konsultasiya, proqram təminatı və digər ayrıca xidmətlər həmin faktlara uyğun fərqli ƏDV nəticəsi yarada bilər.

Hüquqi şəxsin kripto gəliri

Fiziki şəxsə verilən gəlir vergisi izahı MMC-yə avtomatik tətbiq olunmur. Şirkət kripto alışı, satışı, yenidən qiymətləndirilməsi, xidmət gəliri və mining nəticələrini mühasibat uçotunda düzgün tanımalı və Gürcüstanın mənfəət vergisi modelini tətbiq etməlidir. Gürcüstan şirkətində vergi çox vaxt mənfəətin bölüşdürülməsi və ona bərabər tutulan ödənişlər zamanı yaranır, lakin sənədsiz xərc, əlaqəli şəxs əməliyyatı və qeyri-biznes ödənişi ayrıca riskdir.

Hər əməliyyat üçün tarix, wallet ünvanı, transaction hash, aktivin miqdarı, GEL ekvivalenti, platforma çıxarışı, komissiya, qarşı tərəf və müqavilə əsası saxlanmalıdır. Mühasibat təsnifatı biznes modelindən və tətbiq olunan hesabat standartından asılıdır.

Mining qanunidirmi və necə vergiyə cəlb olunur?

Mining özü ümumi qayda ilə qadağan deyil. Lakin elektrik enerjisinin qanuni alınması, obyektin texniki və yanğın təhlükəsizliyi, şəbəkəyə qoşulma, sahibkarlıq və vergi sənədləri qorunmalıdır. Elektrik sayğacına müdaxilə, oğurlanmış enerji və ya gömrük/idxal qaydasının pozulması kripto fəaliyyətindən asılı olmayaraq qanunsuzdur.

№201 Qərar hash power — hesablama gücü xidmətini ayrıca qiymətləndirir:

xidmət alan xaricdə qeydiyyatdadırsa və Gürcüstanda əlaqəli idarəetmə yeri/daimi nümayəndəliyi yoxdursa, təqdimetmə Gürcüstan ƏDV-si baxımından ölkə xaricində sayılır; qaydada input ƏDV-nin çıxılması məsələsi də nəzərdə tutulur;
xidmət alan Gürcüstanda qeydiyyatdadırsa və ya əlaqəli idarəetmə yeri/daimi nümayəndəliyi buradadırsa, xidmət Gürcüstanda ƏDV-yə cəlb oluna bilər;
xaricdən hash power alan Gürcüstan şəxsi üçün reverse-charge ƏDV məsələsi yarana bilər.

Solo mining, pool mining, hosting, avadanlığın icarəsi və hash power satışı eyni vergi modeli deyil; müqavilə və ödəniş axını ayrıca araşdırılmalıdır.

AML/KYC və vəsaitin mənbəyi

Qeydiyyatlı VASP-lər müştərini və faktiki benefisiarı müəyyən etməli, əməliyyatları monitorinq etməli, tələb olunan transfer məlumatını ötürməli, şübhəli əməliyyatlara reaksiya verməli və sanksiya yoxlaması aparmalıdır. Bank kripto mənbəli köçürmədə exchange çıxarışı, wallet tarixçəsi, alışın ilkin mənbəyi, vergi izahı və müqavilə tələb edə bilər. Anonim wallet qanunsuzluğun avtomatik sübutu deyil, lakin izah edilə bilməyən pul axını hesabın dayandırılması və əlavə araşdırma riski yaradır.

Hansı kripto fəaliyyəti qeyri-qanunidir?

NBG qeydiyyatı olmadan başqa şəxslərə VASP xidməti göstərmək;
adi mal və xidmətin əvəzində virtual aktiv ödənişi qəbul etmək — qanuni istisna yoxdursa;
kripto vasitəsilə cinayət gəlirini leqallaşdırmaq, terrorizmi maliyyələşdirmək və ya beynəlxalq sanksiyadan yayınmaq;
saxta investisiya, zəmanətli gəlir, Ponzi/piramida və “pulunuzu ikiqat artıracağıq” sxemi;
başqasının wallet, seed phrase və ya hesabına icazəsiz giriş, oğurluq və dələduzluq;
saxta identifikasiya, mule hesablar və əməliyyatın həqiqi benefisiarını gizlətmək;
lisenziyasız qiymətli kağız, kollektiv investisiya, depozit və ya ödəniş xidməti təqdim etmək;
vergi, mühasibat, gömrük və enerji məlumatlarını saxtalaşdırmaq;
qadağan edilmiş malların, narkotik vasitələrin, kibercinayət xidmətlərinin və digər qanunsuz fəaliyyətlərin hesablaşmasında kriptodan istifadə etmək.

Token və ICO üçün əlavə risk

Aktivin “token” adlandırılması onu avtomatik olaraq VASP rejiminə salmır və ya ondan çıxarmır. Token faktiki olaraq qiymətli kağız, maliyyə aləti, elektron pul, kollektiv investisiya payı və ya stablecoin xüsusiyyəti daşıyırsa, başqa lisenziya və xüsusi NBG qaydaları tətbiq oluna bilər. Stablecoin-in ilkin təklifi üçün ayrıca NBG tələbləri mövcuddur.

Kripto istifadəçisi üçün hüquqi yoxlama siyahısı

Xidmət təminatçısını NBG-nin VASP reyestrində yoxlayın.
Öz investisiyanızla üçüncü şəxslərə göstərdiyiniz xidməti ayırın.
Bank və wallet tarixçəsini, transaction hash-ləri və ilkin vəsait mənbəyini saxlayın.
Şirkət əməliyyatlarını şəxsi wallet ilə qarışdırmayın.
Kripto ilə mal/xidmət ödənişi qəbul etməzdən əvvəl qadağanı nəzərə alın.
Mining modelində xidmət alanın ölkəsini və ƏDV nəticəsini sənədləşdirin.
Token buraxılışı, custody, exchange, lending və P2P biznesindən əvvəl NBG qeydiyyatı/lisenziya analizi aparın.
Böyük cash-out əməliyyatından əvvəl banka sənəd paketini təqdim etməyə hazır olun.

Rəsmi mənbələr

Məbləğ və prosedurlar dəyişə bilər; müraciətdən əvvəl rəsmi mənbənin aktual versiyasını yoxlayın.