Sosial mediada təhqir və AI ilə nalayiq şəkil paylaşmaq: hüquqi məsuliyyət

Sosial mediada kimisə ağır sözlərlə təhqir etmək, onun haqqında yalan fakt yaymaq və şəxsin fotosunu süni intellektlə dəyişdirib nalayiq və ya intim formada paylaşmaq eyni hüquqi kateqoriya deyil. Gürcüstan hüququnda nəticə paylaşımın məzmunundan, həqiqət kimi təqdim olunub-olunmamasından, şəxsin tanınıb-tanınmamasından, görüntünün intim xarakterindən, vurulan zərərdən, təkrar davranışdan, təhdid və şantajın olub-olmamasından asılıdır.

Təhqir, rəy və böhtan arasındakı fərq

Rəy: subyektiv qiymətləndirmədir; doğru və ya yalan fakt kimi sübut edilməsi çox vaxt mümkün deyil və ifadə azadlığı ilə daha güclü qorunur.
Təhqir: şəxsi alçaltmağa yönələn söyüş, ədəbsiz montaj və ya alçaldıcı müraciətdir. Hər nalayiq söz avtomatik cinayət deyil, lakin mülki müdafiə və platforma tədbiri yarada bilər.
Böhtan: şəxs haqqında nüfuzuna zərər verən mahiyyətcə yalan faktın yayılmasıdır — məsələn, sübutsuz konkret cinayət ittihamı.

“Guya”, emoji və ya sual işarəsi məzmun fakt təsiri yaradırsa onu avtomatik rəyə çevirmir. Bütöv kontekst və orta oxucuda yaranan məna qiymətləndirilir.

Sosial mediada sadəcə söyüş yazmaq cinayətdirmi?

Tək bir kobud şərh hər halda ayrıca cinayət deyil. Defamation əsasən mülki mübahisədir. Lakin davranış davamlı təqibə, real təhdidə, şəxsi məlumat yayılmasına, şantaja və ya sistemli alçaltmaya çevrilirsə, Cinayət Məcəlləsinin ayrıca maddələri tətbiq oluna bilər.

AI ilə şəxsin şəklini nalayiq formada dəyişmək

Gürcüstan qanunvericiliyində hər AI montajı üçün vahid ayrıca “deepfake maddəsi” yoxdur. Real şəxsin üzü başqa bədənə yerləşdirilib intim görüntü təəssüratı yaradılırsa və ya alçaldıcı saxta səhnə yayılırsa, əməl mövcud normalarla qiymətləndirilir:

Mülki Məcəllənin 18-ci maddəsi üzrə təsvirin icazəsiz istifadəsinin dayandırılması;
şərəf, ləyaqət, şəxsi həyat və nüfuzun müdafiəsi;
görüntü yalan fakt kimi təqdim olunursa defamation;
foto və üz təsvirinin qanunsuz emalı/yayılması üzrə şəxsi məlumat hüquqları;
intim şəxsi həyat sirri və digər şərtlər varsa 157 və ya 157¹-ci maddələr;
pul və ya başqa tələb üçün istifadə edilirsə şantaj və məcburetmə riski.

Hər sintetik intim montaj avtomatik olaraq 157¹-ci maddə deyil; bu maddə şəxsi həyat sirrinə aiddir və hüquqi tövsif faktlardan asılıdır. Lakin sintetik olması təsvir, ləyaqət, böhtan və məlumat hüquqlarını aradan qaldırmır.

Adi fotonun icazəsiz paylaşılması

Mülki Məcəllənin 18-ci maddəsi şəxsin adının və təsvirinin icazəsiz istifadəsinə qarşı müdafiə verir. Foto açıq profildə olsa belə, bu, onu alçaldıcı reklam, saxta profil və ya AI montajında istifadə etmək üçün ümumi razılıq deyil. Digər tərəfdən, ictimai tədbir, jurnalistika, sənət və real ictimai maraq ifadə azadlığı ilə ayrıca balanslaşdırılır.

Saxta profil və şəxsiyyətin təqlidi

Başqasının adı və fotosu ilə hesab açmağın nəticəsi məqsəddən asılıdır. Aydın parodiya ifadə azadlığı məsələsi ola bilər. Real şəxs kimi davranıb pul istəmək, məlumat toplamaq və ya onun adından nalayiq mesajlar göndərmək isə dələduzluq, şəxsi məlumat, ad/təsvir və böhtan riskləri yaradır.

Şəxsi həyat və intim görüntü

Cinayət Məcəlləsinin 157-ci maddəsinə görə şəxsi həyat və ya şəxsi məlumatın qanunsuz əldə edilməsi, saxlanması, istifadəsi və yayılması əhəmiyyətli zərər doğurarsa məsuliyyət yarada bilər. Sosial şəbəkədə yayılma cərimə, islah işi və ya 4 ilədək həbs; gəlir məqsədi və ya təkrar əməl daha ağır nəticə yarada bilər.

157¹-ci maddə şəxsi həyat sirrinin internetdə qanunsuz yayılması üçün 5 ildən 8 ilədək həbs, gəlir məqsədi və ya təkrarda 6 ildən 9 ilədək həbs nəzərdə tutur. Konkret materialın “şəxsi həyat sirri” olub-olmadığını istintaq və məhkəmə müəyyən edir.

Təhdid və davamlı onlayn təqib

Öldürmək, sağlamlığa zərər vurmaq və ya əmlakı məhv etmək təhdidi zərərçəkəndə icra olunacağına əsaslı qorxu yaradırsa, 151-ci maddə tətbiq oluna bilər. Əsas tərkibdə bir ilədək həbs daxil olmaqla alternativ sanksiyalar var.

Arzuolunmaz mesaj, saxta hesab, izləmə və paylaşım kampaniyası sistemli olub psixoloji əzab və həyat tərzini dəyişmək ehtiyacı yaradırsa, 151¹-ci maddə üzrə stalking sayıla bilər: əsas halda iki ilədək, ağırlaşdırıcı hallarda iki ildən beş ilədək həbs.

Böhtan iddiasında nə tələb olunur?

Zərərçəkən konkret ifadəni, hansı hissənin mahiyyətcə yalan fakt olduğunu və nüfuza niyə zərər verdiyini göstərməlidir. Məhkəmə qərarı barədə bildirişin dərcini, təkzib/düzəliş kifayət deyilsə maddi və mənəvi zərərin ödənilməsini müəyyən edə bilər; məcburi üzr tələb edilə bilməz. Defamation iddiası paylaşımın bilindiyi və ya bilinməli olduğu gündən 100 gün ərzində verilməlidir.

Şəxsi məlumat şikayəti

Foto, üz, ad, telefon, ünvan və hesab məlumatı şəxsi məlumat ola bilər; AI ilə dəyişdirmə də emal və alteration hesab edilə bilər. Sırf şəxsi/ailə fəaliyyəti, jurnalistika və ifadə azadlığı istisnaları ayrıca yoxlanır. 2 mart 2026-dan şəxsi məlumatların emalına nəzarət funksiyası Dövlət Audit Xidmətinə keçib. Şəxs qanunsuz emalın dayandırılmasını, silinməni və sonra Audit Xidmətinə və/və ya məhkəməyə müraciəti nəzərdən keçirə bilər.

Zərərçəkən dərhal nə etməlidir?

Silinməzdən əvvəl tam screenshot və ekran videosu alın.
URL, hesab adı/ID, tarix-saat, baxış və paylaşım sayını saxlayın.
Orijinal foto ilə montajı qoruyun; metadata-nı dəyişməyin.
Lazım gəlsə notarial və ya ekspert rəqəmsal sübutu hazırlayın.
Platformada impersonation, harassment, privacy və non-consensual intimate image kanalları ilə report edin.
Müəllifə və platformaya yazılı silinmə və təkrar paylaşmama tələbi göndərin.
Real təhlükə, şantaj, intim material və təqib varsa 112-yə və DİN kibercinayət bölməsinə müraciət edin.
100 günlük defamation müddətini qaçırmamaq üçün tez hüquqi qiymətləndirmə alın.

Polisə təqdim ediləcək materiallar

hadisənin xronologiyası və hesab linkləri;
foto, video, mesaj export-u və screenshot;
təhdidin real qorxu yaratdığı hallar;
pul tələbi varsa ödəniş rekvizitləri;
şahidlər, əvvəlki hadisələr və platforma cavabları.

DİN kibercinayət üçün 112, 2 41 12 96, 2 41 17 67 və cybercrime@mia.gov.ge əlaqələrini göstərir. Təcili təhlükədə e-poçtu gözləmədən 112-yə zəng edin.

Repost edən şəxs də məsul ola bilərmi?

Repost yeni yayma sayıla bilər. Yalan faktı, icazəsiz intim materialı və ya alçaldıcı AI montajını daha geniş auditoriyaya çatdıran şəxsin bilgisi, niyyəti və şikayətdən sonra davranışı ayrıca qiymətləndirilir.

Paylaşan şəxs üçün təhlükəsiz qaydalar

yoxlanmış faktı şəxsi rəydən ayırın;
real şəxsin fotosunu alçaldıcı və intim montajda istifadə etməyin;
telefon, ünvan, ailə, tibbi və intim məlumat yaymayın;
cinayət ittihamını fakt kimi yazmazdan əvvəl rəsmi mənbəni yoxlayın;
şikayət gəldikdə sübutu məhv etmədən ictimai yayımı dayandırıb hüquqi məsləhət alın.

Rəsmi mənbələr

Məbləğ və prosedurlar dəyişə bilər; müraciətdən əvvəl rəsmi mənbənin aktual versiyasını yoxlayın.